Zenginler Bu Yazıyı Okumanı İstemiyor

Şunu kabul ederek başlayalım: toplum seni kötü bir yere götürmek istemiyor ama seni güvenli bir yerde tutmak istiyor. Güvenli olan yer ise çoğu zaman ortalamadır. Çünkü ortalama insan öngörülebilirdir. Fazla soru sormaz, fazla risk almaz, sistemi zorlamaz. Bu yüzden hayatı da genelde stabil gider ama büyük sıçramalar yapmaz. Sana küçüklüğünden beri verilen mesajları düşün. "Dikkat çekme." "Çok sorgulama." "Herkes gibi ol." Bunlar seni korumak için söylenmiş olabilir ama aynı zamanda seni sınırlayan şeylerdir. Zamanla fark etmeden kendi sınırlarının içine yerleşirsin. Sonra da bir noktada şunu hissedersin: "Ben daha fazlasını istiyorum ama neden ilerleyemiyorum?"

Çünkü sana hiçbir zaman gerçekten düşünmeyi öğretmediler. Sana verilen yolu takip etmeyi öğrettiler.

Bu noktada çoğu insan ya sistemi suçlar ya da kendini yetersiz hisseder. İkisi de anlaşılır ama ikisi de çözüm değildir. Çünkü gerçek daha sade ve daha rahatsız edicidir: çoğu insan ortalamada kalmayı bilinçli olarak seçmez ama farklı olmanın getirdiği belirsizlikten kaçtığı için orada kalır. Farklı düşünmek rahatsız eder. Sorgulamak bazen yalnız hissettirir. Denemek risklidir. Bu yüzden çoğu insan denemek yerine yorum yapmayı tercih eder. Dışarıdan bakar, değerlendirir, konuşur ama oyuna girmez.

Burada önemli bir yanlış anlamayı netleştirelim. Farklı olmak demek rastgele davranmak değildir. Farklı olmak, gördüğün şeyi olduğu gibi kabul etmemek ve "başka bir yolu var mı?" diye sormaktır. Bu soru küçük görünür ama etkisi büyüktür. Çünkü o sorunun peşinden gittiğinde ya gerçekten yeni bir yol bulursun ya da neden olmadığını öğrenirsin. Her iki durumda da ilerlersin.

Başarı hikâyeleri anlatılırken genelde zirvedeki insanlar üzerinden anlatılır. Steve Jobs ya da Elon Musk gibi isimler örnek verilir. Bu örnekler ilham verici olabilir ama çoğu insan için uzak kalır. Çünkü herkes o noktadan başlamadı. Daha yakından ve daha gerçek bir örnek düşünelim. Nusret Gökçe çocuk yaşta kasap çıraklığı yaparak başlıyor. Maddi imkânı yok, eğitim imkânı sınırlı. Ama yaptığı işe yenilikle yaklaşıyor. Yıllarca aynı işi tekrar tekrar yapıyor, farklı yerlerde çalışıyor, kendini geliştiriyor. Kimsenin izlemediği dönemde ustalaşıyor. Sonra bir anda değil, uzun bir sürecin sonunda görünür hale geliyor ve global bir markaya dönüşüyor. Dışarıdan bakıldığında bu hikâye "şans" gibi görünebilir ama eksik bir okuma olur. Aynı şartlarda başlayıp aynı noktaya gelemeyen yüzlerce insan var. Fark, başlangıçta değil; süreklilikte, öğrenmede ve vazgeçmemede. Kan, ter, gözyaşı vardır.

Ama eminim Nusret'e sorsak, öyle bir anlatır ki, sanki biz bunu onun geninde varmış, küçük yaşta zaten başarılı olacağından herkes eminmiş gibi algılarız. Oysa gerçek bambaşkadır. Yolculuk olabildiğince bilinmezliklerle ve hayal kırıklıkları ile doludur. Kendini bu videoları ilk defa çekmek için motive etmeye çalışmıştır, bazen kendine sormuştur "ben ne yapıyorum?" diye. Cidden işe yarayacak mı? Bıraksak mı diye düşünmüştür.

Aşağıda Nusret'in ilk yıllarda paylaştığı videolar mevcut. İlk çekimlerin çalıştığı mekanda yapıldığını ve ne kadar amatör göründüğünü fark edeceksinizdir izleyince. Yani her şey bize söylenen ve zihnimizde otomatik var olan, "abi bu adam hep başarılıydı" fikri doğru değil. Gerçek, içerisinde sürekli bir uğraş ve efor içeriyor.

Ve tam burada bir şeyi açıkça konuşmak gerekiyor. Başarı hikâyeleri sana çoğu zaman olduğu gibi anlatılmıyor. Zirveye çıkan insanlar ya da şirketler, hikâyelerini daha temiz, daha tutarlı ve daha ilham verici bir forma sokarak anlatıyor. Sana eksik bir resim sunuluyor çünkü kendilerine rakip istemiyorlar ve kendilerini kutsal bir kişilik olarak göstermek, dokunulmaz kılmak istiyorlar. Çünkü gerçek süreç dağınık, yorucu ve çoğu zaman belirsizlik dolu. Ama bu haliyle anlatıldığında etkileyici görünmüyor. O yüzden sana net rutinler, kesin doğrular ve sanki hiç sapma olmamış gibi bir hikâye gösteriliyor. Sen de kendi karmaşık sürecini, onların düzenli anlatılan hikâyesiyle kıyaslıyorsun ve doğal olarak kendini yetersiz hissediyorsun. "Bende o gen, o şans yok ki" diyorsun. Kendini engellemen yetmezmiş gibi tepedekiler bu düşünceyi topluma empoze ettikleri için, bir şeyler deneyen diğer insanlara da "ya salak mısın, bu denenir mi? Otur maaşını al, ne gerek var risk almaya?" gibi saçma sapan söylemleri yayıyorsun. Hâlbuki eksik olan sen değilsin, sana gösterilen hikâye eksik. Bu yüzden duyduğun hiçbir tavsiyeyi olduğu gibi almak yerine, onu parçalamak, test etmek ve kendi hayatına göre yeniden kurmak zorundasın.

Ama burada başka bir dengeyi de görmek gerekiyor. Sadece yokluktan gelenler değil, zengin ailede doğan herkes de başarılı olmuyor. Hatta çoğu zaman tam tersi oluyor. Çünkü bir şeyi kazanmak başka bir beceri, onu korumak ve büyütmek başka bir beceri. Eğer bilgi birikimin yoksa, elindekini de kaybedebilirsin. Bunun örnekleri çok fazla. Kariyerinin zirvesinde milyonlar kazanan ama birkaç yıl içinde maddi olarak zor duruma düşen sporcular var. Mike Tyson gibi isimler bunun en bilinen örneklerinden biri. Yani başlangıç noktan ne olursa olsun, bilgi ve düşünme becerisi yoksa, uzun vadede ayakta kalmak zor.

Buradan şu net çıkıyor: ister aşağıdan başla ister yukarıdan, seni belirleyen şey zaman içinde biriktirdiğin bilgi, deneyim ve kararların. Ve bunların hepsi tek bir noktaya bağlanıyor: nasıl düşündüğün.

Ama burada da bir yanılgı var. "Çok çalışırsan başarırsın" gibi bir genelleme doğru değil. Asıl gerçeğe bakmak gerekirse, çok çalışıp başarısız da olabilirsin. Buradaki asıl mesele şunun farkına varman. Her çalışan başarılı olmuyor AMA başarılı olan insanların tamamı çok çalışmış. Sadece çok çalışmamış. Akıllı bir şekilde, bir sistem geliştirerek kendini çok çalışacak bir yaşam döngüsü içerisine dahil etmiş. Yani başarılı olman için akıllı bir şekilde çalışıyor olman lazım. Çalışmazsan başarılı olamayacağın kesin, ama çalışırsan ihtimallerin içerisinde başarılı olmak da dahil olur. Ve doğru stratejilerle başarılı olma ihtimalini artırabilirsin.

Hayatı biraz daha net bir çerçevede görmek gerekirse, aslında bu bir ihtimaller oyunu. Herkesin eline farklı kartlar dağıtılıyor. Kiminin başlangıcı daha avantajlı, kimininki daha zor. Oyuna dahil olmayıp elindekilerin kötü olduğundan, oyunun ne kadar boktan bir sisteme sahip olduğundan yakınıp durabilirsin. Ama oyuna girersen, denersen, öğrenirsen, hata yaparsan, başarırsan elindeki kartlar değişmeye başlar. Bazen eline iyi kart gelir, bazen kötü kart gelir. Ama bir sirkülasyon oluşur ve elindeki kartlar değişmeye başlar. Ve sen hangi elde hangi koşullar altında hangi kartı oynaman gerektiğini öğrenirsin. Strateji kurmaya başlarsın. Bu da seni ortalamada zamanla daha iyi bir noktaya taşır.

Kimse sana hep iyi olacağının garantisini veremez. Hep iyi olacağının garantisi yok. Ama şunu net söyleyebiliriz: eğer oyuna dahil olup oynamaya ve kurallarını anlamaya başlarsan, güzel stratejiler geliştirirsen, ortalamada her daim daha iyiye gideceksin. İlerleyeceksin kısaca. Ve bu ilerlemenin Ali'den Veli'den fazla ya da az olmasının bir anlamı yok. E nihayetinde daha kötü bir desteden daha iyi bir desteye geçiyorsun. Önemli olan da bu. Bu durumu ortaya koyan şey sadece şans değil; öğrendiklerinle kurduğun stratejiler de vardır. Hatta çok büyük bir yüzdesini kaplar.

O yüzden mesele sadece çalışmak ya da istemek değil. Mesele kendini sürekli güncellemek. Öğrenmek. Denemek. Yanılmak. Tekrar denemek. Ve bunu yaparken kendine karşı dürüst olmak. Çeşitli optimizasyonlar ve sistemler kurmak.

Şimdi burada durup kendine şu soruyu sorman gerekiyor:

"Ben gerçekten deniyor muyum, yoksa sadece deniyormuş gibi mi yapıyorum?"

Cevap net olmalı. Çünkü o cevap, bulunduğun yer ile gitmek istediğin yer arasındaki farkı açıklıyor.